Kartoteka postaci – jak stworzyć bohatera, który ma głębię i spójność

Każdy dobry pisarz powinien znać swoje postacie. Wiedzieć o nich rzeczy, których nie wiedzą nawet najzagorzalsi czytelnicy. Jak jednak zapamiętać tyle szczegółów i się w nich nie pogubić? Rozwiązaniem jest kartoteka postaci. 

Dlaczego pisarze gubią się w swoich bohaterach?

Podczas pracy nad powieścią najczęściej pojawiają się dwa problemy:

• klątwa wiedzy – autor wie o bohaterze wszystko i zakłada, że czytelnik też.
• infodump – nadmiar zbędnych informacji.

Kartoteka postaci pozwala zachować równowagę. To narzędzie przydatne do świadomej selekcji. W rezultacie wiesz wszystko, ale publikujesz to, co służy historii.

To różnica między pisaniem intuicyjnym a strategicznym.

Czym jest kartoteka postaci?

Kartoteka postaci to jest uporządkowany zbiór informacji na temat danego bohatera. Nie dla czytelnika, lecz dla autora. Lubię to porównywać do kartoteki policyjnej, dzięki temu łatwiej sobie wyobrazić, jakie informacje można tam zamieścić 🙂

Dobra karta bohatera:

• porządkuje dane,
• przypomina motywacje,
• ułatwia zachowanie spójności,
• przyspiesza pisanie kolejnych scen.

Kartoteka to nie tylko baza wszelkich informacji. To strategiczne narzędzie i ściąga dla pisarza, która ułatwia pracę.

Jak stworzyć kartotekę postaci krok po kroku

Z doświadczenia wiem, że najlepiej się sprawdza następująca forma:

Dane i fundament tożsamości

Imiona, nazwiska, przezwiska, wiek, pochodzenie, zawód – to punkt wyjścia. Widzisz jak bardzo przypomina to pytanie zadawane przez policjantów w serialach? Możesz zabawić się w przesłuchiwanie twoich postaci, trochę zabawy nie zaszkodzi 😉

Najważniejsze jest jednak pytanie: jakie doświadczenia ukształtowały tę osobę?

Wygląd

Cechy charakterystyczne, styl, szczegóły wyróżniające. 

Niektórzy autorzy nie lubią poświęcać zbyt dużej uwagi do wyglądu swoich bohaterów i zostawiają to wyobraźni czytelników. Według mnie warto jednak znać chociaż jakieś drobne rzeczy, które będą wyróżniać ich na tle innych, np. fakt, że codziennie chodzi w koszulkach z postaciami z komiksów (patrz Sheldon z Teorii Wielkiego Podrywu).

Charakter w różnych kontekstach

Jak bohater zachowuje się:

• gdy jest sam,
• przy bliskich,
• w sytuacji zagrożenia?

Spójność reakcji buduje wiarygodność. A wiarygodność buduje zaangażowanie czytelnika.

Umiejętności:

Czy postać ma jakieś szczególne umiejętności lub dary? Czy wiąże się z nimi jakaś cena? Dobrze by było, by tak było. Jeśli bohater jest zbyt idealny i potężny, staje się nudny. 

Ceną nie musi być od razu skracanie życia, czy podupadanie na zdrowiu. Może to być bardziej rzeczywista rzecz, jak np. problemy z nawiązywaniem kontaktów społecznych u osób, które są geniuszami. 

A nawet jeśli bohater jest wszechpotężny i niepokonany, można to obrócić przeciwko niemu. Świetnym przykładem jest tutaj One Punch Man, gdzie tytułowy bohater potrafi pokonać każdego jednym uderzeniem. Jego ceną jest to, że czuje się tym wszystkim znudzony, bo nie ma żadnego godnego przeciwnika.

Motywacje – serce fabuły

Jeśli zastanawiasz się, jak budować bohatera, zacznij od trzech pytań: 

• Czego on chce bardziej niż czegokolwiek? 
• Co jest jego największą obawą?
• Co jest w stanie poświęcić, by osiągnąć swój cel?

Motywacja:

• napędza akcję,
• generuje konflikty,
• wyznacza kierunek scen.

Brak jasno określonego celu to najczęstszy błąd początkujących autorów. 

Jeśli nasz bohater nie wie czego chce, będzie płynął z prądem, bo mu wszystko jedno, to wszystko jedno będzie też czytelnikowi i rzuci książkę. 

Nikt nie lubi miałkich i zobojętniałych osób. Twój bohater może mieć nawet najbardziej dziwny cel, ale jeśli będzie mówił o nim z pasją i robił wszystko, by to spełnić, to czytelnik będzie mu kibicował.

UWAGA!

Cel może się zmienić! Tak jak ludzi się zmieniają w ciągu życia i różne wydarzenia wpływają na zmianę ich celów, tak motywacja bohatera może się zmienić w trakcie powieści. Musi to jednak być dobrze uzasadnione, a nie wzięte z czapy. 

Relacje

Rodzina, przyjaciele, wrogowie, kochankowie.

Zastanów się:

• Kto jest sojusznikiem?
• Kto zagrożeniem?
• Kto wywołuje wstyd lub złość?

To właśnie w relacjach rodzi się napięcie.

Ciekawostki

Tu jest miejsce na wszelkie dodatkowe informacje, które wpadną ci do głowy.

Przy szczególnie ważnych bohaterach lubię też zapisać całą historię bohatera – począwszy od tego co się działo przed akcją książki, aż po to co będzie się działo po niej. Polecam przy tym podkreślić najważniejsze wydarzenia fabularne, by ułatwić pracę nad wątkami tych postaci.

Gdzie przechowywać kartotekę?

Niezależnie od tego, czy preferujesz formę fizyczną, czy digitalową, musisz mieć jedno wyznaczone miejsce.

Osobiście polecam korzystanie z aplikacji Obsidian, ponieważ umożliwia:

• szybkie linkowanie postaci,
• tworzenie szablonów,
• wizualizację powiązań między bohaterami.

Przy większych projektach to ogromna oszczędność czasu.

Najczęstsze błędy przy tworzeniu karty bohatera

• tworzenie wyłącznie opisu wyglądu,
• brak sekcji motywacji,
• niespójność między kartoteką a fabułą,
• brak aktualizacji podczas pisania.

Kartoteka postaci to dokument roboczy. Powinna ewoluować razem z historią.

Czy kartoteka postaci jest konieczna?

Nie każdy pisarz jej używa. Ale każdy profesjonalny pisarz ma system.

Kartoteka:

• przyspiesza pisanie,
• zwiększa spójność,
• pogłębia bohaterów,
• zmniejsza liczbę poprawek redakcyjnych.

A mniej poprawek to więcej czasu na tworzenie. 

Przy mojej pierwszej serii pominęłam ten etap i ogromnie tego żałuję! Może dzięki temu postacie byłyby lepiej dopracowane i miałabym na wyciągnięcie ręki materiał, który mogłabym wykorzystać do promocji. 

Tak więc ucz się na moich błędach i przy następnym projekcie, spróbuj zrobić chociaż uproszczona kartotekę 🙂

Jeśli rozwijasz własną powieść i chcesz uporządkować proces tworzenia postaci, na blogu znajdziesz więcej artykułów o warsztacie pisarskim.

A jeśli szukasz osoby, która strategicznie podejdzie do tekstu – fabularnego lub sprzedażowego – możesz się ze mną skontaktować. Praca nad bohaterem i praca nad marką mają więcej wspólnego, niż się wydaje.